Trắc địa đại cương cung cấp cho người học, người tìm hiểu về bộ môn trắc địa, trắc đạc, ngành đo đạc, đo vẽ bản đồ những kiến thức cơ bản sau:
-Các dụng cụ và các phép đo đạc cơ bản
-Hệ thống lưới khống chế trắc địa
-Thành lập bản đồ địa hình, bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng nhà đất và mặt cắt…
-Công tác trắc địa trong công trình

Trong phần đầu tiên chúng tôi giới thiệu :”Trái đất và cách biểu thị bề mặt trái đất

Quảng cáo

HÌNH DẠNG TRÁI ĐẤT
-Bề mặt trái đất thực có hình dạng lồi lõm, gồ ghề, không có phương trình toán học đặc trưng
+ 29% bề mặt là mặt đất
+ 71% bề mặt là mặt nước biển
-Chọn mặt nước biển trung bình biểu  thị  cho  hình dạng trái đất gọi là mặt Geoid
Định nghĩa mặt Geoid: mặt nước biển trung bình, yên tĩnh, xuyên qua các lục địa hải đảo tạo thành mặt cong khép kín.
– Đặc điểm của mặt Geoid:
+  Mặt  geoid  không  có  phương  trình  toán  học  cụ  thể
+ Là mặt đẳng thế
+ Phương pháp tuyến trùng với phương dây dọi-Công dụng của mặt Geoid
+ Xác định độ cao của các điểm trên bề mặt đất

Mặt Geoid

KÍCH THƯỚC TRÁI ĐẤT

-Do mặt geoid không có phương trình bề mặt  nên không thể xác định chính xác vị trí các đối  tượng trên mặt đất thông qua mặt Geoid
-Nhìn tổng quát thì mặt Geoid có hình dạng gần  giống với mặt Ellipsoid
-Chọn mặt Ellipsod làm mặt đại diện cho trái đất  khi biểu thị vị trí, kích thước các đối tượng trên  mặt đất

– 4 điều kiện khi thành lập mặt Ellipsoid toàn cầu:

+ Vận tốc xoay của E bằng vận tốc xoay của trái  đất

+ Trọng tâm E trùng với trọng tâm trái đất

+ Khối lượng E tương đương với khối lượng tđất

+  Tổng  bình  phương  độ  lệch  giữa  ellipsoid  và  geiod là cực tiểu 

-Công dụng của mặt Ellipsoid:
+ Để làm cơ sở xác định thành phần tọa độ
+ Các  loại  ellipsoid  đã  và  đang  sử  dụng  tại  Việt  Nam
HỆ TỌA ĐỘ ĐỊA LÝ 

Kinh tuyến: giao tuyến của mặt phẳng chứa trục  quay trái đất với mặt Ellipsoid trái đất
+  Kinh  tuyến  gốc:  kinh  tuyến  qua  đài  thiên  văn  Greenwich (Anh quốc)
+  Các  đường  kinh  tuyến  hội  tụ  tại  2  cực  bắc, nam của Ellipsoid
– Kinh độ (): của 1 điểm là góc hợp bởi mp  chứa  kinh tuyến gốc (greenwich) với mp  chứa kinh tuyến qua điểm đó
+ Giá trị kinh độ: 0 độ đông – 180 độ đông, 0 độ tây – 180 độ tây

Vĩ  tuyến:  giao  tuyến  của  mặt  phẳng  vuông  góc  trục quay Ellipsoid với mặt Ellipsoid trái đất
+ Vĩ tuyến gốc là đường xích đạo
+  Các  đường  vĩ  tuyến  là  những vòng  tròn  đồngtâm, tâm nằm trên trục quay Ellipsoid
Vĩ  độ  ():  của 1  điểm là góc hợp bởi phương dây dọi qua điểm đó với mp xích đạo
+Giá trị vĩ độ: 0 độ Bắc – 90 độ Bắc, 0 độ Nam – 90 độ Nam

PHÉP  CHIẾU  GAUSS  VÀ  HỆ  TỌA  ĐỘ VUÔNG  GÓC  PHẲNG  GAUSS  –  KRUGER

PHÉP  CHIẾU GAUSS

–  Chia  trái  đất  thành  60  múi  (60).  Đánh  số  thứ  tự  từ 1- 60

-Cho  elip  trái  đất  nội  tiếp  bên  trong  hình  trụ  ngang
-Chiếu lần lượt từng múi lên hình trụ ngang

Cắt  hình  trụ  ngang  theo  phương  dọc  để  được  mặt phẳng chiếu

– Đặc điểm của phép chiếu:
+ Phép  chiếu  hình  trụ   ngang,  đồng góc.
+ Trên mỗi múi chiếu, kinh tuyến trục và xích đạo  là các đường thẳng và vuông góc nhau.
+ Đoạn thẳng nằm trên kinh tuyến trục không bị biếndạng về khoảng cách, càng xa kinh tuyến trục thì độ  biến dạng khoảng cách càng lớn, k = 1,0014
+  Một  đoạn  thẳng  bất  kỳ  khi  chiếu  lên  mp  chiếu có  số  hiệu  chỉnh  độ  dài  do  biến  dạng  khoảng cách của phép chiếu là:

Trong  đó y là tọa độ trung bình  theo  phương y của 2 điểm đầu và cuối, R=6371km

Mỗi múi chiếu thành lập một hệ trục tọa độ  vuông góc phẳng

+ Chọn trục x trùng với kinh tuyến trục  (giữa, trung ương) của múi chiếu, có  chiều (+) là hướng Bắc.

+  Chọn  trục  y  trùng  với  đường  xích  đạo, có chiều (+) là hướng Đông.

Quy ước :

-Trước  giá  trị  tọa  độ  y  phải  ghi  rõ số thứ tự của múi chiếu.

-Dời trục x về bên trái 500km.

– Ví dụ: cho điểm M có tọa độ quy ước như sau M  (x = 1220km; y = 18.565km). Hỏi điểm M nằm  trong múi chiếu thứ mấy? Và vị trí của M trong  múi chiếu này?

PHÉP  CHIẾU  UTM  (UNIVERSAL  TRANSVERSE  MERCATOR)

Cho  Elipsoid  trái đất  cắt qua  hình  trụ  ngang  tại 2 cát  tuyến cách  kinh  tuyến  trục 180km

– Chiếu từng múi lên hình trụ, sau đó cắt hình trụ  theo phương dọc được mặt phẳng chiếu

– Đặc điểm của phép chiếu:

+ Phép  chiếu  hình  trụ   ngang,  đồng góc

+ Trên mỗi múi chiếu, kinh tuyến trục và xích đạo  là các đường thẳng và vuông góc nhau

+ Tại kinh tuyến trục: hệ số biến dạng khoảng  cách bằng 0,9996. Tại 2 cát tuyến: hệ số biến  dạng khoảng cách bằng 1

+ Phép chiếu UTM có độ biến dạng khoảng cách  phân bố đều hơn so với phép chiếu Gauss

– Mỗi múi chiếu có 1 hệ tọa độ

Quy ước :

+Trước giá trị tọa độ y phải ghi  rõ số thứ tự của múi chiếu.

+Dời trục x về bên trái 500km.

+Dời trục y về hướng Nam  10.000km (đối với các nước ở  Nam bán cầu)

–  Hệ  tọa  độ  VN-2000  của  Việt  Nam  hiện  nay dùng phép chiếu UTM

Phần tiếp theo: Hệ độ cao, góc phương vị góc định hướng

Bài viết liên quan  

 

Bình luận